Yöntem ve sınırlılıklar

Bu sayfada yazan her sayı ölçülmüştür ve künyesi vardır. Ölçülmemiş hiçbir iddia yoktur; ölçülemeyen şeyler ölçülemedi diye yazılır.

yükleniyor…

Model

ETAS (Epidemic-Type Aftershock Sequence): her deprem, kendisinden sonra gelen depremlerin olasılığını artırır. Model iki bileşenden oluşur:

Arka plan — uzun vadeli, zamandan bağımsız oran
Tetiklenme — geçmiş olayların Omori-Utsu azalımıyla sönen katkısı

Hesap analitiktir: simülasyon yoktur, dolayısıyla aynı girdi her zaman aynı çıktıyı verir. Simülasyonlu yol denenmiş ve haftalık hücre oranları için çözünürlüğü yetersiz bulunmuştur — oranların ortancası 4,1×10⁻⁴ ve 500 denemede hücrelerin çoğunda sıfır çıkıyordu.

Ne kadar iyi? — ölçülmüş sonuçlar

Değerlendirme dönemi 2021-01-01 .. 2024-12-20 · 436.800 hücre-pencere · 252 olay · 7 gün · M≥4,5. Kahramanmaraş (6 Şubat 2023) bu dönemin içindedir ve model onu görmeden değerlendirilmiştir.

ölçüt	uzun vadeli (Poisson)	ETAS
AUC (sıralama başarısı)	0,6503	0,7910
kalibrasyon (gözlenen/beklenen)	1,24	1,09

Olay başına bilgi kazancı +1,068 nat: ETAS, uzun vadeli orana göre gerçekleşen olayları belirgin biçimde daha yüksek olasılıkla işaretliyor.

Kazanç zamanda çok yoğun — bu bir sınırdır

Bilgi kazancının %98,8'i, en yüksek 10 olaylı başlangıçtan geliyor. Dizi dönemlerinde kazanç büyük (+3,81 → +2,47 nat), dizi dışında küçük ama anlamlı (+0,55 → +0,29) ve 365 günde belirsizliğe geçiyor. ETAS, olaylı başlangıçların %50,8'inde uzun vadeli orana kaybediyor.

İki eksenli çözünürlük kuralı

Sistemin ne söyleyebileceği, dönemin ve ölçeğin fonksiyonudur:

dönem	zaman ekseni	mekân ekseni
sakin	uzun vadeli orana yaslan; ETAS küçük düzeltme	bölge düzeyinde konuş
kriz	ETAS ön planda	hücre anlamlı

Gerekçe ölçülmüştür: sakin günde iki bağımsız yöntem aynı bölgeyi gösteriyor ama farklı hücreyi — ortanca ayrım ~22 km (bir hücre), rastgele beklenti 648 km. Artçı bölgesinde ise oranlar arka planın onlarca-yüzlerce katına çıkıyor ve bu titreme kayboluyor.

Haritada ne görüyorsunuz — ve ne görmüyorsunuz

Yayımlama eşiği

Haritada yalnızca oranı uzun vadeli normalin 2 katı ve üzerinde olan hücreler gösterilir. Eşik ölçülerek seçilmiştir:

eşik	başlangıç başına hücre	olay kütlesi payı
1,0	616	79,4%
2,0	299	73,0%
3,0	179	69,3%
10,0	44	59,8%

1,0'dan 2,0'a çıkmak hücre sayısını yarıya indirip kütlenin yalnızca 6,4 puanını feda ediyor — en verimli kesim buradadır.

Eşiğin altında olasılık vardır; yalnızca yayımlanmaz. Haritada görünmeyen bir hücre "risk yok" demek değildir — o hücrenin olasılığı uzun vadeli ortalamasına yakın demektir.

Neden iki ayrı kutu görüyorsunuz

Bölge kartlarında iki farklı türde bilgi yan yana durur ve birleştirilmez:

	ne söyler	hangi döneme ait
Bulgu	modelin o bölgede ayırt edici olup olmadığı	2021-2024, tarihli
Bu hafta	bugünün olasılığı	bugün

Marmara örneği. Bulgu: "fark gösterilemedi" (6 olay, saptanabilir en küçük fark 1,136 nat — ölçüm gücü yetersiz). Bu hafta: %0,83, en yüksek hücre normalin 12,5 katı. İkisi ayrı durduğu için ikisi de doğrudur; birleştirilse "model çalışmıyor ama risk var" gibi anlamsız bir cümle çıkardı.

"Fark gösterilemedi" ne demek

Zayıflık değil, belirsizliktir. O bölgede fark olmadığı değil, bu veriyle gösterilemediği ölçülmüştür. Yanında yazan saptanabilir en küçük fark (MDE), mevcut olay sayısıyla görülebilecek en küçük farkın büyüklüğüdür. Olay sayısı az olan bölgelerde bu değer büyüktür — yani ölçüm gücü düşüktür.

Makine öğrenmesi denendi ve sonucu söyleniyor

İki makine öğrenmesi yaklaşımı — gradyan artırmalı ağaçlar ve nöral nokta süreci — aynı veride ETAS'a karşı sınandı. Protokol koşudan önce ilan edildi: arama uzayı, seçim kuralı, eşdeğerlik bandı ve test setine kaç kez dokunulacağı önceden yazıldı.

model	ETAS'a karşı bilgi kazancı	kalibrasyon	ürün kapısı
Gradyan artırmalı ağaçlar	+0,018 [−0,164; +0,196]	1,82	geçmedi
Nöral nokta süreci	+0,174 [+0,032; +0,317]	1,52	geçmedi

Nöral model, önceden ilan edilmiş araştırma ölçütünü geçti; ancak kalibrasyon şartını sağlamadı ve operasyonel sisteme alınmadı. Üstünlüğünün büyük kısmı, toplam olay sayısını eksik tahmin etmesinin ölçüte yansıyan ödülünden geliyor: gerçekleşen olaylarda hâlâ ETAS'ın altında.

Ne öğrenildi: tetiklenme veriden kısmen öğrenilebiliyor (dizi penceresi beklentisi 19,8'den 41,8'e çıktı; ETAS 84,3, gözlenen 59), ama seviye kalibrasyonu öğrenilemedi.

Bu hedef tanımı için geçerlidir (7 gün, M≥4,5). "Makine öğrenmesi deprem tahmininde işe yaramıyor" gibi bir genellemeye genişletilemez.

Ürün kapısı — hangi model yayına girer

Bir modelin operasyonel katmana alınması için gözlenen/beklenen oranının [0,80; 1,25] bandında olması gerekir. Ölçüt sonuç görülmeden ilan edilmiştir ve her yayından önce otomatik kontrol edilir.

model	kalibrasyon	kapı
ETAS	1,089	geçer
uzun vadeli Poisson	1,240	geçer (sınırda)
gradyan artırmalı ağaçlar	1,816	geçmez
nöral nokta süreci	1,524	geçmez

Sıralama başarısı ile kalibrasyon farklı şeylerdir. Sıralaması mükemmel bir model bile, kalibrasyonu bozuksa yanlış sayı yayımlar — kullanıcı sıralama görmez, sayı görür.

Bilinen sınırlar

Kazanç dizi dönemlerinde yoğunlaşır. Sakin dönemde ETAS'ın uzun vadeli orana katkısı küçüktür ve uzun pencerelerde belirsizleşir.
Üç bölgede üstünlük gösterilemedi — Marmara, Batı Anadolu, Kuzey Anadolu doğusu. Sebep, testin örneklemi: değerlendirme penceresine (4 yıl, M≥4,5) o bölgelerden az sayıda olay düştü. Bu, o bölgelerde deprem tehlikesinin düşük olduğu anlamına GELMEZ — aşağıya bakınız.
Bölge olasılıkları hücrelerin bağımsız olduğu varsayımıyla birleştirilir. Komşu hücreler bir arada tetiklenebileceği için gerçek olasılık biraz daha düşük olabilir.
Katalog tamlığı M3,3 üzerinde varsayılır; altındaki olaylar modele girmez.
Deprem tahmini değildir. Model, olasılıkların nasıl değiştiğini söyler; bir depremin zamanını, yerini ve büyüklüğünü söylemez.

"Az olay" ne demek — ve ne demek DEĞİL

Bir bölge için "fark gösterilemedi" yazıyorsa, yanında duran olay sayısı testin örneklemidir: değerlendirme penceresine (2021-2024, 7 gün, M≥4,5) o bölgeden kaç olay düştüğü. Bölgenin deprem tehlikesi değildir.

Marmara örneği bunu açıkça gösterir:

Marmara bölgesinde M≥4,5 olay	sayı
2021-2024 (değerlendirme penceresi)	6
2010-2024	30
1990-2024	142
kayıtlı tüm dönem	227

Uzun vadeli yoğunluk (1990-2024, birim alan ve yıl başına M≥4,5 olay):

bölge	olay/derece²/yıl
Doğu Anadolu (Maraş-Malatya)	0,817
Ege denizi	0,731
Batı Anadolu (Ege grabenleri)	0,533
Kuzey Anadolu batı (Marmara)	0,523
Kuzey Anadolu doğu (Erzincan-Erzurum)	0,441

Marmara, düşük sismisiteli bir bölge değildir. Uzun vadeli olay yoğunluğu Batı Anadolu ile aynı düzeyde, Kuzey Anadolu doğusundan yüksektir; Kuzey Anadolu Fayı'nın Marmara segmenti Türkiye'nin en yakından izlenen fay sistemlerinden biridir (1999 İzmit ve Düzce depremleri bu sistemdedir).

Yalnızca şu doğrudur: dört yıllık bir pencerede, M≥4,5 eşiğinin üstünde 6 olayla, iki modeli birbirinden ayırt edecek istatistiksel güç yoktur. Bu, modelin o bölgede kötü olduğunu da iyi olduğunu da göstermez — ölçemedik demektir.

Şeffaflık

Her yayımlanan tahmin bir künye taşır: yöntem, parametre sha256, katalog sha256, katalogun son olayı, kod commit'i, çalışma ağacı durumu ve rastgelelik beyanı. Commit'lenmemiş bir çalışma ağacından yayım reddedilir — künyedeki commit, dosyanın içeriğini yansıtmıyorsa künye olmaktan çıkar.

Yayımlanmış ve sonradan geri çekilmiş tahminler silinmez; geri çekme gerekçesiyle birlikte arşivde kalır.

Bu yayının künyesi ve dosya sha256'ları →

Hataların kaydı açıktır

Bu sistem geliştirilirken bulunan her hata, düzeltilmeden önce ve düzeltildikten sonra kayda geçirildi: ne olduğu, nasıl bulunduğu, hangi ölçümle doğrulandığı, ve aynı sınıftan başka hata olup olmadığı. Kayıt 38 vaka içerir ve kamuya açıktır.

Neden açık? Bu sitenin iddiası doğruluk değil, denetlenebilirlik. "Sınadık ve sonucunu söylüyoruz" cümlesinin dipnotu o defterdir. Hataları gizleyen bir sistem, doğruluğunu da kanıtlayamaz.

Defterdeki vakaların çoğu, yayına çıkmadan yakalanmış hatalardır — birkaçı ise yayımlanmış ve geri çekilmiştir. Geri çekilen yayınlar silinmez; gerekçeleriyle arşivde durur.

Örnek vakalar: veri hattının kendi katalog dosyasını kısmen silmesi ve önbellekten kurtarılması; komşu ülkelerdeki hücrelerin eksik katalog yüzünden yanlış yüksek değerler üretmesi ve yayın kapsamının Türkiye ile sınırlanması; teknik olarak doğru bir cümlenin okuyucuyu yanlış sonuca götürdüğünün fark edilip yeniden yazılması.

Yasal bilgiler ve sorumluluk reddi →

Vaka defteri → · Denetim ilkeleri →